DƯỚI ĐÁY SÔNG HÀO

Lê Tấn Tài



Mùa xuân, sông Hào nước trong như gương. Mặt nước mỏng manh như tấm lụa bạc phơi mình dưới bầu trời, phản chiếu những đám mây trôi lững lờ và vô số vòng tròn nhỏ xíu do lũ cá con tạo ra. Một cây cầu gỗ cong cong vắt qua đôi bờ vắng lặng, chỉ còn tiếng gió thì thầm và bóng hai người dạo bước bên bờ sông Hào, chầm chậm bước qua.
Trang Chu đi trước. Áo vải thô phất phơ trong gió, bước chân ông nhẹ như hơi thở của đất, không để lại dấu vết nào ngoài cái bóng mờ in trên mặt nước. Ông bước như một giấc mơ xưa còn sót lại giữa cõi đời náo động. Huệ Tử theo sau, nét mặt cau có, đôi lông mày nhíu lại như đang sẵn sàng chất vấn những điều phi lý trên đời.

Trang Tử và Huệ Tử đứng nhìn dòng nước lững lờ. Cá bơi tung tăng, đuôi khua ánh sáng, thân lấp loáng giữa dòng trôi miên viễn. Trang Tử dừng lại, tay áo chắp sau lưng, nhìn xuống làn nước mỉm cười:
— Cá vui đấy, thong dong biết bao.
Huệ Tử khựng lại. Ông đã quen với những câu nói kỳ lạ của bạn mình, nhưng lần này, lời ấy như một chiếc lá khô rơi xuống mặt hồ tĩnh lặng, gợn lên những vòng sóng nghi hoặc.
— Ông đâu phải cá, sao biết cá vui?
Trang Chu không đáp ngay. Ông cúi người, nhìn xuống làn nước, nơi bóng hai người chập chờn hòa lẫn vào sóng gợn. Bóng ông mờ nhòa, như sắp tan vào cái mênh mang của trời đất. Một lúc sau, ông mới khẽ nói, giọng nhẹ như gió thoảng:
— Ông đâu phải tôi, sao biết tôi không biết cá vui?

Một cơn gió thoảng qua. Cây cầu khẽ rung rinh, như bật cười nhẹ trước cuộc đối thoại vô thường. Dưới kia, đàn cá vẫn bơi lội vô tư, chẳng hay biết mình đang trở thành tâm điểm của một cuộc tranh luận của hai người ở trên kia.
Huệ Tử im lặng. Không phải vì bị thuyết phục, mà vì trong khoảnh khắc ấy, ông chợt nhận ra: họ không còn bàn về cá nữa. Họ đang nói về cái vực thẳm giữa con người với nhau – như cây cầu bắc ngang dòng nước, tưởng gần mà xa, tưởng nối liền nhưng kỳ thực chỉ là ảo ảnh của sự thông hiểu nhau.
Đêm ấy, Huệ Tử ngồi bên chiếc đèn dầu. Ngọn lửa nhỏ lay động theo từng hơi thở của gió. Ông nhìn vào ánh lửa và chợt nhớ đến giấc mộng hóa bướm của Trang Chu – một giấc mộng mỏng manh như cánh bướm chạm vào thời gian, khiến người ta không còn phân biệt được đâu là thực, đâu là mộng.
Còn Trang Chu, ông đã rời cây cầu từ lúc nào. Ông lang thang qua cánh đồng hoang, lắng nghe tiếng ếch kêu trong đêm, hít thở mùi đất ẩm sau cơn mưa, và chẳng nghĩ ngợi gì. Với ông, đời sống không cần phải lý giải. Chỉ cần trôi theo từng khoảnh khắc – như cá bơi trong nước, như gió luồn qua kẽ lá, như kẻ mộng du không cần tỉnh giấc.

Sáng hôm sau, sông Hào vẫn lấp lánh dưới nắng. Đàn cá vẫn bơi lội tung tăng. Hay ít nhất, trong mắt một người không còn phân biệt giữa cái biết và cái không biết, thì chúng vẫn cứ vui – vui trong cái vô tư của tạo hóa, trong sự im lặng của dòng sông, và trong cái không lời giữa con người với nhau. Một ngày nào đó, khi trí tuệ dừng lại để lắng nghe, có lẽ ta cũng sẽ nghe thấy tiếng cá đang vui.